Frustracja i instynkt

Frustracja oznacza udaremnienie dążenia, ponieważ napotkało oono przeszkodę nie dającą się pokonać. Przeszkoda może być natury zewnętrznej lub wewnętrznej. W przypadku pierwszym przeszkoda jest nienależna od osoby działającej (np. ktoś wybiera się na zwiedzanie ciekawego obiektu historycznego, w ostatnim momencie dowiaduje się, że został odwołany do pełnienia obowiązków służbowych), w przypadku drugim przeszkoda zależy od możliwości dążącego (np. zbyt niskie kwalifikacje zawodowe uniemożliwiają wykonanie określonego zadania). Frustracja nie jest nerwicą ani reakcją nerwicową i nie można jej leczyć, można jej zapobiegać lub usuwać jej następstwa. Zachowanie się człowieka w przypadku frustracji kształtuje się różnie, najczęściej przybiera następujące formy: próba usunięcia przeszkody, próba obejścia przeszkody, zastąpienie celu innym, agresja, agresja z przemieszczeniem, regresja i rezygnacja. Frustracja może być przyczyną nerwicy lub reakcji nerwicowej. Instynkt jest to wrodzona, właściwa wszystkim przedstawicielom danego gatunku zdolność reagowania w określony, najbardziej korzystny sposób w określonych sytuacjach. Instynkt jest przejawem przystosowania ustrojów żywych do środowiska. Instynkt warunkuje działania popędowe czy dążność do zaspokajania potrzeb biologicznych. Zgodnie z poglądami szkoły psychofizjologicznej w przebiegu kształtowania się aktywności psychicznej człowieka - psychiki - - pierwotna aktywność instynktowo-popedowa poprzez ewolucję, a więc stały rozwój i coraz lepsze przystosowanie się do środowiska, ulega psychizacji l intelektualizacji. Pierwotna odziedziczona przez niemowlę aktywność popędowa staje się z czasem zorganizowanym dynamizmem korowym, jakim jest psychika dorosłego człowieka. W procesie ewolucji psychiki wyróżniamy instynkty filogenetycznie stare, takie jak potrzeba zaspokajania głodu, unikanie niebezpieczeństwa, dążenie do przeżyć seksualnych, i instynkty filogenetycznie młodsze, takie jak popęd poznawczy i syntoniczny. Znaczenie tych dwu ostatnich jest szczególnie wielkie, bowiem z popędu poznawczego kształtuje się intelekt człowieka, a z syntonicznego jego życie uczuciowe. Popędy filogenetycznie stare pozostają nie zmienione przez cały okres życia człowieka, a filogenetycznie młode są źródłem powstania aktywności psychicznej człowieka - jego psychiki.